„Zawołani po imieniu” to projekt poświęcony osobom narodowości polskiej zamordowanym za niesienie pomocy Żydom w czasie okupacji niemieckiej. Jutro przed Szkołą Podstawową im. kpt. W. Raginisa w Grądach-Woniecku zostanie odsłonięta tablica upamiętniająca Piotra Kościeleckiego.
Projekt Zawołani po imieniu poświęcony jest osobom narodowości polskiej zamordowanym za niesienie pomocy Żydom w czasie okupacji niemieckiej. Pamięć o tych, którzy wykazali się heroizmem w obliczu niemieckiego terroru, jest pielęgnowana we wspomnieniach rodzin, często jednak historie te nie są znane ogółowi społeczeństwa. Projekt Zawołani po imieniu, zainicjowany przez Wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. Magdalenę Gawin, a realizowany przez Instytut Pileckiego, powstał z potrzeby zaznaczenia w przestrzeni publicznej miejsc związanych z pomordowanymi. Instytut Pileckiego podejmuje starania, aby te lokalne doświadczenia stały się częścią powszechnej świadomości historycznej.
Nazwa Zawołani po imieniu nawiązuje do wiersza Zbigniewa Herberta Pan Cogito o potrzebie ścisłości, w którym poeta podkreślił konieczność precyzyjnego oszacowania liczby ofiar „walki z władzą nieludzką”. Treść wiersza wskazuje na to, że wszystkim ofiarom zbrodni należy przywrócić miejsce w pamięci potomnych – w innym wypadku historia jest niepełna. Projekt Zawołani po imieniu przywraca więc pamięć o ludziach, których imiona i nazwiska zbyt długo pozostawały niewypowiedziane, a którzy wykazali się odwagą, empatią, a także zwykłą ludzką solidarnością. Oddając im cześć, przypominamy sobie o uniwersalnych wartościach.
W zaproszeniu na uroczystości czytamy:
Piotr Kościelecki mieszkał samotnie na uboczu kolonii wsi Grądy-Woniecko. Utrzymywał się z rolnictwa, prowadząc niewielkie gospodarstwo rolne. Kiedy w końcu 1942 roku Niemcy rozpoczęli akcję likwidacji okolicznych gett, wielu Żydów ratowało się ucieczką i poszukiwało schronienia. Świadomy grożącej za to kary śmierci Kościelecki udzielił pomocy kilku zbiegom, zapewniając pożywienie i możliwość ukrycia w stogu siana na terenie swojego gospodarstwa.
21 listopada 1943 roku ukrywający się Żydzi zostali przypadkiem wykryci przez biorących udział w polowaniu niemieckich żołnierzy zakwaterowanych w pobliskim majątku w Grądach-Woniecko. Pod nieobecność Kościeleckiego zastrzelili na miejscu dwóch Żydów, a trzeciego podczas ucieczki. Pozostali Żydzi zdołali zbiec. Zachowane relacje nie pozwalają na odtworzenie dalszego przebiegu wydarzeń w tym dniu. Wiadomo jedynie, że Piotr wrócił do domu, ponieważ nie spodziewał się aresztowania. Sądził, że nie grozi mu żadne niebezpieczeństwo i że nie będzie podejrzany o udzielanie pomocy Żydom.
Następnego dnia na posesję Kościeleckiego przyjechało kilkunastu niemieckich żołnierzy i żandarmów. Brutalnie wyprowadzono go z domu i poddano rewizji. Kilkadziesiąt metrów dalej został zamordowany dwoma strzałami w głowę. Jego ciało zakopano we wspólnej mogile z zastrzelonymi dzień wcześniej Żydami. Na polecenie Niemców rozebrano też dom i zabudowania gospodarcze.
Ciało sześćdziesięciojednoletniego Piotra Kościeleckiego zostało niebawem ekshumowane przez jego syna Jana i pochowane na cmentarzu parafialnym w Wiźnie.
Na uroczystości zapraszają prof. Magdalena Gawin Wiceminister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, dr Wojciech Kozłowski Dyrektor Instytutu Pileckiego, Stanisław Władysław Ożlański Starosta Powiatu Zambrowskiego oraz Dariusz Sławomir Modzelewski Wójt Gminy Rutki.
Program uroczystości w dniu 9 czerwca 2021 r.
godz. 12.00
Uroczysta Msza Święta Kościół pw. Miłosierdzia Bożego w Grądach-Woniecku
godz. 13.30
Uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej teren przed Szkołą Podstawową im. kpt. W. Raginisa w Grądach-Woniecku
