Siedemdziesiąt sześć lat po kampanii wrześniowej 1939 r. udało się zlokalizować w podczyżewskiej wsi nieznany zambrowskiej społeczności groby dwóch żołnierzy 71. Pułku Piechoty. We wsi Dmochy Wochy przetrwała pamięć o przynależności żołnierzy do zambrowskiej jednostki a co najważniejsze, imiona i nazwiska pochowanych.
Na ślady żołnierzy 71. Pułku Piechoty trafił redaktor naczelny portalu internetowego zambrowiacy.pl, który prowadząc poszukiwania swoich przodków dotarł do wsi Dmochy Wochy. Robiąc wywiad z mieszkańcami i szukając rodzin o nazwisku Dmochowscy trafił na Grzegorza i Tadeusza Dmochowskich. To właśnie oni przekazali pierwszą relację o żołnierzach 71. Pułku Piechoty pochowanych we wsi w czasie działań wojennych II wojny światowej. W swoim przekazie podali, że żołnierze Ci trafili wówczas z pola bitwy do szpitala polowego umiejscowionego w jednej ze stodół. Niestety w wyniku odniesionych ran zmarli i zostani pochowani przy drodze we wsi Dmochy Wochy. Rozmówcy przekazali też nazwisko jednego z żołnierzy tam pochowanych – brzmiało ono Dąbrowski.
Po konsultacji z pracownikiem Regionalnej Izby Historycznej w Zambrowie Jarosławem Strenkowskim postanowiono spróbować dowiedzieć się czegoś więcej od innych mieszkańców wsi. Wczoraj, udało się dotrzeć do osób które pamiętały więcej niż przekazano w pierwszej relacji. Pani Teresa Zawalich we wrześniu 1939 r. miała zaledwie kilka miesięcy, jednak dzięki rodzinie, pamięć o pochowanych żołnierzach przechowała do dziś:
– Kiedyś po wojnie na krzyżu umiejscowiona była tabliczka z imionami i nazwiskami pochowanych żołnierzy: Jana Chodyńskiego i Władysława Dąbrowskiego. Byli to żołnierze czynnej służby, młode chłopaki. W pobliżu grobu dwóch polskich żołnierzy byli pochowani żołnierze niemieccy. Jak opowiadał mój brat i mama w ciągu niecałego roku od pochówku, Niemcy zabrali swoich żołnierzy.
Mogiła znajduje się obecnie na prywatnym terenie – dba o nią rodzina Godlewskich i to właśnie ona w przyszłości zadecyduje czy ciała dwóch żołnierzy września zostaną ekshumowane i przeniesione do zbiorowej mogiły żołnierzy 71. Pułku Piechoty znajdującej się na cmentarzu w Zambrowie. Mieszkanka wsi Dmochy-Wochy, Teresa Zawalich, wskazała także kolejny grób, który jeszcze kilka lat temu był widoczny przy drodze Zambrów-Czyżew. Pochowany został tam żołnierz poległy we wrześniu 1939 roku, jednak jego mogiła nie jest już widoczna.
W kontekście wczorajszych poszukiwań oraz zbieżności imienia i nazwiska z ojcem Jerzego Dąbrowskiego – Honorowego Obywatela Miasta Zambrów – poprosiliśmy o komentarz pracownika Regionalnej Izby Historycznej w Zambrowie Jarosława Strenkowskiego:
– Cieszy fakt, że mogiła jest zadbana, cieszę się też, że ją Pan odnalazł. Bardzo ciekawa jest również kwestia Pana Dąbrowskiego, czy mamy tutaj do czynienia z pochówkiem kapitana Władysława Dąbrowskiego, czy jest to jedynie przypadkowa zbieżność nazwisk. Uważam, że warto zająć się przygotowaniami do ekshumacji tych żołnierzy. Widzieliśmy, że mogiła jest zadbana, ale myślę że lepiej by było żeby ci żołnierze spoczęli razem ze swoimi kolegami, na cmentarzu, w żołnierskiej mogile. W momencie dokonywania ekshumacji jest pewna szansa na potwierdzenie tożsamości. Liczę na to, że podczas fachowo prowadzonych prac uda się natrafić na tzw. „nieśmiertelniki”, czyli znaki tożsamości a może też na jakieś pozostałości dokumentów. Temat jest niezwykle ciekawy, tym bardziej że epizod szpitala polowego w Dmochach Wochach jest praktycznie mało znany. Wiemy o nim jedynie z krótkich wzmianek w publikacjach, że taki szpital funkcjonował. Wiemy, że był w nim operowany pułkownik Stefan Kossecki po ciężkim zranieniu w bitwie pod Andrzejewem. Ciekawa jest też sprawa odnalezienia mogiły trzeciego żołnierza o której wspomniała nam jedna z mieszkanek Dmoch. Będzie tam potrzebny specjalistyczny sprzęt, tak żeby ustalić czy rzeczywiście ta mogiła jeszcze istnieje i czy uda się odnaleźć szczątki żołnierza.
Ekschumację żołnierzy 71. Pułku Piechoty może przyśpieszyć budowa drogi o nawierzchni bitumicznej w Dmochach Wochach, która ma przebiegać w bezpośrednim sąsiedztwie mogły. Jak powiedział nam sołtys wsi Grzegorz Dmochowski droga ma przyczynić się to poprawy dojazdu na pola wielu rolników i starania o nią prowadzone są od wielu już lat.
Na portalu zambrowiacy.pl znajdą Państwo kolejne informacje dotyczące mogiły żołnierzy 71. Pułku Piechoty pochowanych we wsi Dmochy Wochy.
