Wkrótce będziemy obchodzić 46 rocznicę Marca ’68. Czytelnikom, dla których te wydarzenia są dość odległe, polecamy książkę Piotra Osęki pod tytułem „Marzec ’68”. Jak sam autor pisze w przedmowie: ” Niniejsza praca (…) została pomyślana raczej jako wykład popularyzatorki niż naukowa monografia 1968 roku (…). Zależało mi przede wszystkim na opisaniu dziejów społecznych Marca, oddaniu klimatu tamtej epoki poprzez cytowanie świadków wydarzeń. Unikałem za to podawania zbyt wielu faktów i dat w nadziei, że dzięki temu narracja książki będzie raczej wciągać, niż przytłaczać”.
Rzeczywiście lektura jest bardzo ciekawa. Autor wykorzystuje rozmaite źródła, począwszy od dokumentów z archiwum PZPZ i MSW po teksty propagandowe, a skończywszy na relacjach świadków wydarzeń. Przybliża czytelnikowi panujące w tamtym okresie realia i tłumaczy mechanizmy, które doprowadziły do dramatycznych zajść wiosną 1968 roku.
Złe warunki materialne obywateli, brak mieszkań, słabe zaopatrzenie sklepów (tzw.” bezmięsne poniedziałki”), nie dotrzymanie postulatów z października ’56, ograniczenie wolności słowa, rosnąca inwigilacja i represje wobec środowisk literackich, piętnowanie ludności pochodzenia żydowskiego – to główne czynniki, które wzbudzały niepokój i niechęć do władzy ludowej wśród młodych ludzi.
Do pierwszych wystąpień przeciwko panującemu systemowi doszło na Uniwersytecie Warszawskim 8 marca 1968 roku. Pokojowe wiece i manifestacje zorganizowane przez studentów zostały brutalnie spacyfikowane przez oddziały ZOMO. Doszło do licznych aresztowań. Pomimo braku informacji w prasie i radiu, fala protestów objęła większość miasteczek akademickich. Dużą rolę w przekazywaniu wiadomości odegrała poczta pantoflowa.
Postulaty przedstawione przez studentów nie zostały wysłuchane przez władze, ich manifestacje potraktowane zostały jako chuligańskie wybryki i spotkały się z licznymi represjami.
Autor opisuje również inne wydarzenia, jak koncert The Rolling Stones w kwietniu 1967 roku, rolę anonimowych donosów i zmyślonych oskarżeń, które doprowadziły do czystek na najwyższych szczeblach partii czy wzbudzanie przez władzę nastrojów antyżydowskich wśród społeczeństwa i w konsekwencji przymusową emigrację 12 tysięcy Żydów.
Zapraszamy do lektury. Wszystkie przedstawione do tej pory książki znajdują się w Filii Miejskiej Biblioteki Publicznej w Zambrowie, Aleja Wojska Polskiego 22.
